Nhật ký 2011 ( tuần XXII --XXIV)

31-5

      Ra lại có một ngày mang tên ngày thế giới không hút thuốc lá!

     Tôi ít ra đường song vẫn có cảm tưởng dạo này người hút thuốc trên đường, tại các địa điểm công cộng, nhiều hơn so với một hai năm trước. Giống như bia rượu vậy.

      Nghe tôi nói một thanh niên 18  tỏ vẻ đồng tình:

-- Tại vì đời sống quá căng thẳng bác ạ!



1-6

    VĂN MINH VẬT CHẤT CỦA NGƯỜI VIỆT 

     Cái tên cuốn sách mới của Phan Cẩm Thượng hình như to quá so với thực chất! Tôi vừa chờ đợi vừa e ngại.  Đọc các lời giới thiệu thì thấy lẽ ra sách phải gọi là Các đồ vật của người Việt thì mới đúng. Chứ còn vật chất là một khái niệm rộng hơn nhiều. Ví dụ một dạng vật chất là năng lượng, hoặc các loại vật liệu -- ở đây đâu có nói tới.

     Đọc những lời tán tụng chỉ thấy nói tới công phu mà không nói tới quan niệm của tác giả. Từng đồ vật chưa là gì cả, điều cần gọi ra là cái tinh thần toát ra qua cả hệ thống đồ vật. PCT có nói là mình học theo F. Braudel ở cuốn Các cấu trúc sinh hoạt thường ngày. Nhưng liệu có thể nói là học được chưa, mới học đến đâu, cần kiểm tra thêm.

    Sau hết người Việt là một  khái niệm có nghĩa rộng. Việc ở đây tác giả chỉ nói về người Việt ở Đồng bằng Bắc bộ (?) cần được xác định rõ ngay từ tên gọi tập sách. 



TỪ HÁN - VIỆT TRÊN MẶT BÁO

  Trong số các bài báo viết về cuốn sách nói trên của PCT vừa nói  có một bài mang tên Phan Cẩm Thượng và “căn” Việt.

      Hiểu thì có lẽ  nhiều người cũng hiểu  đây là tác giả muốn  nói tới việc PCT  đi vào các vấn đề gốc rễ của đời sống người Việt. Nhưng tại sao lại dùng căn, rồi căn lại đặt trong dấu nháy nháy?

    Cũng tờ báo trên có lần còn có một bài báo được đặt đầu đề Tin quân như sơn.

     Thật khủng khiếp về cách dùng chữ Hán Việt của một số nhà báo hiện nay!

  Có vẻ như  nhiều người  đang bị ám ảnh bới một số nhận thức sau:

Cho rằng nhiều chữ nôm na không nói hết ý mình và phải dùng tiếng Hán - Việt thì bài viết của mình mới sang.

Cho rằng chỉ biết cách đọc và nghĩa hẹp của vài từ Hán - Việt, mà không cần biết trong chữ vuông nó được viết như thế nào, tại sao viết thế -- là đã giỏi lắm rồi, có thể dùng loạn cả lên được rồi.

Cho rằng không cần học thì người Việt nào cũng rất giỏi tiếng Hán như mình, nghe là hiểu và nếu không hiểu thì cũng không sao cả,  cứ dùng đại đi rồi coi như một cách làm giàu tiếng Việt, đáng được khen ngợi.

2-6

 THẾ NÀO LÀ SÁCH?

          Phạm Xuân Nguyên trả lời phỏng vấn PLTP nói “ Văn học VN đang khủng hoảng”.

        Bài viết có kèm thêm hình ảnh một cô gái đọc sách với chú thích “Đọc nhiều sách là một cách để có những bài văn hay và sáng tạo“.

        Đây là một cách nói đã quá quen thuộc nên ta ít để ý. Theo tôi, phải  hiểu sách là thế nào đã. Đó phải là những ấn phẩm đúng nghĩa  – những cuốn sách đạt tới những chuẩn mực tri thức và được lịch sử xác nhận.

      Chứ còn đọc những cuốn ba vạ, được viết hoặc được biên soạn kém cỏi và đang tràn ngập thị trường như hiện nay, thì lớp trẻ chắc chắn càng chán sách thêm và văn viết càng hỏng thêm.

        Ở VN, nghề xuất bản chỉ được hiểu là việc cho in sách mới, người ta rất ngại in lại sách cũ, và nếu có in thì in nguyên xi chứ không ai nghĩ cách đưa ra cách đọc mới đối với những cuốn sách cũ đó, như ở nước ngoài. 



4-6

MỘT KIỂU VẶT NGỌN      

      Có tin lại sắp có Hội nghị nhà văn trẻ toàn quốc.  Lối làm ăn này mấy chục năm nay đã thịnh hành, tôi hiểu nó là cách dễ nhất để các nhà quản lý lập thành tích mà không cần động chân động tay gì hết. Đại khái như bọn tôi ra sông, khắp bãi hoang có rất nhiều rau dại mọc sẵn, tha hồ chọn cây nào có mầm non thì vặt, chả mất công gieo cấy chăm bón gì cả mà lại có ngay của lạ.

     Có lần tôi đã miêu tả cách “đào tạo mà không đào tạo” này là vặt ngọn, hoặc nghề đi săn cây dại. Hết đợt cây dại này lại đi tìm đợt khác. Và người ta gọi đó là trân trọng tài năng, là biết phát huy sức sáng tạo của quần chúng.



Một bài thơ chép ở một số bán nguyệt san Văn in ở SG trước 1975. Có một lỗi nặng ở đây là tôi quên không ghi tên người dịch.



Những nỗi sợ hãi.

                                 E.  Evtouchenko

Bao nỗi sợ hãi ở nước Nga đang mất dần đi

Tựa bóng ma những năm tháng xa rồi.

Và chỉ còn, như những mụ già đây đó

Ngồi xin của bố thí nơi thềm một giáo đường



Nhưng tôi còn nhớ chúng, giữa mãnh lực và quyền uy

Trước pháp đình hư nguỵ đang chiến thắng

Như bóng tối, niềm sợ hãi len lỏi khắp mọi chỗ

Và xâm nhập mọi sân nhà



Dần dần, chúng bắt mọi người làm tôi mọi

Và che giấu đi hết mọi điều

Chúng dạy ta la hét lúc đáng lẽ ta phải yên lặng

Và ngậm miệng lúc đáng lẽ ta cần phải la hét



Ngày nay thì tất cả đã xa rồi

Giờ cũng lạ lùng khi nhớ lại

Niềm sợ hãi âm thầm rằng mình bị tố giác

Niềm sợ hãi âm thầm khi có người gõ cửa



Còn nhớ chăng niềm sợ hãi khi nói với một người  lạ

Người lạ là một chuyện -- nhưng còn khi nói với vợ ta

Và còn nhớ chăng niềm sợ hãi vô biên khi còn lại

Một mình -- với niềm im lặng sau lúc dàn kèn đồng đã ngưng tiếng



Chúng tôi không sợ xây cất trong bão tuyết

hoặc ra trận giữa những tiếng trái phá nổ

nhưng nhiều khi ta sợ đến chết

ngay cả khi nói chuyện một mình

Chúng tôi không hư hỏng hay lạc đường

Và nước Nga ngày nay đã chinh phục được những nỗi sợ của mình

làm cho kẻ thù càng thêm sợ hãi

- không hẳn là không có lý



Tôi ước rằng từ nay con người không còn bị ám ảnh bởi

nỗi sợ lên án một người mà chẳng cần xét xử

nỗi sợ làm nhục tư tưởng bằng hư nguỵ

nỗi sợ tự tuyên dương mình bằng hư nguỵ

nỗi sợ lạnh nhạt với tha nhân khi có kẻ gặp khó khăn hay thất vọng

nỗi sợ tuyệt vọng không được an tâm

khi vẽ trên giá vẽ hay vạch màu đen trắng



Và khi tôi viết những dòng này

Và đôi khi tôi còn vô cùng vội vã

Tôi chỉ còn một nỗi sợ

Nỗi sợ không còn được viết, với tất cả quyền uy của tôi.



7-6

         Một độc giả bình thường viết trên SGTT, bảo rằng phim mình quá ồn, người ta nói lắm nói nhiều, toàn những lời lăng nhăng vô hồn,  “cứ diễn viên này vừa ngừng lời là diễn viên kia đối đáp như cuộc chạy tiếp sức trong điền kinh vậy“. Một trong những lý do  làm nên cái sự tuôn ra ào ào những lời lẽ trống rỗng như đang thấy – người ta  không biết diễn gì cả.

      Có thể mượn những nhận xét về phim truyền hình trên đây để nói về tình hình chung. Cái cảm giác về một cuộc sống quá ồn đến với tôi hàng ngày. Phần thì dân ta là dân không sợ tiếng ồn. Phần thì nay là lúc người ta bận rộn rất nhiều mà hóa ra chẳng làm gì cả, nói rất nhiều mà không nói gì cả.

     Lạm phát theo nghĩa kinh tế là việc tăng giá các loại hàng hóa, nhưng trong đời sống hàng ngày nó còn có nghĩa là một cái gì đó được tung ra quá nhiều, dẫn đến mất đi giá trị vốn có. Là tạo ra sự dư thừa những cái tầm thường kém thớ khiến cho cái tinh hoa không thể phát triển.

Bảo tàng quốc gia Campuchia

9-6

  BẢO TÀNG NHƯ MỘT TRÒ ĐÙA

    Nhân chuyện Biển Đông , thấy có ý kiến phải thành lập một bảo tàng văn hóa biển VN. Nhưng, một cách vô tình, mấy hôm sau, có tờ báo nhắc tới một bảo tàng có quyết định thành lập 30 năm nay mà không tìm ra đất, đó là bảo tàng  thiên nhiên VN.

    Lại nhớ hồi ngàn năm Thăng Long năm ngoái, đã nói tới bảo tàng HN,  được đầu tư óach lắm, nhưng đâu chỉ có xác nhà, chứ chưa biết bầy cái gì. Và thởi gian càng tiến về phía trước thì nó càng mờ đi trong ký ức xã hội.

    Giá kể có một ai đó làm một phóng sự nhiều kỳ về tình hình bảo tàng ở VN, chắc có thể giúp hậu thế hiểu về một khía cạnh của văn hóa VN hôm nay: chúng ta thường rất thờ ơ với quá khứ và trong khi hô to về truyền thống thì chẳng ai biết mặt mũi cái truyền thống đó như thế nào.

    Nói một chuyện tạt ngang -- một trong những ấn tượng sau đậm nhất của tôi khi tới Siemreap cuối 2010 là đi thăm Bảo tàng quốc gia Campuchia. Giá vé vào cửa đắt, những 12 USD. Lại do người Pháp chủ trì xây dựng. Tức Bảo tàng này trình bày lịch sử Campuchia bằng con mắt người Pháp. Nhưng theo tôi đó lại là Campuchia đích thực, và tôi ngờ khi tới thăm nó cả người bản địa lẫn người nước ngoài đều hiểu và yêu Campuchia hơn. Còn dân Việt từ quan đến dân do nghĩ rằng “không ai hiểu mình bằng mình”, chỉ biết làm ra những thứ bảo tàng quá nhiều đồ giả quá nhiều khẩu hiệu, phần xem được không bao nhiêu. Thử hỏi giữa ta với họ ai biết tôn trọng quá khứ hơn?



10-6

   LÝ LUẬN VỀ NHỮNG VÙNG GIÁP RANH

Một đặc điểm của văn  hóa VN, là nằm ở giữa hai nền văn hóa lớn là văn hóa Trung Hoa và văn hóa Ấn Độ. Trong lý luận về văn hóa, người ta đã có một từ là marginal ( TQ dịch là biên tế ) để chỉ  những vùng văn hóa như vậy. Ngay văn hóa Nga , một thứ phi Âu phi Á cũng có khi được coi là marginal .

Để nghiên cứu văn hóa VN cũng như văn hóa nhiều nước Đông Nam Á, bởi vậy ,cần sử dụng lý luận về marginal  như một công cụ chủ yếu.

Một vài ý mà tôi đọc được đây đó:

       

*Từ phía bên kia những nhận xét về giới tuyến  talawas 9-11-2006

Ở các vùng giới tuyến người ta luôn luôn hồ nghi mình là ai và là cái gì.

Điều này dẫn tới việc liên tục dàn dựng cái bản sắc của chính mình.

Người ở vùng biên luôn luôn cảm thấy bị bóp nghẹt nhưng lại háo hức tự bao quanh bằng những giới tuyến mới.

Nó trốn tránh sự phụ thuộc vào một bản sắc bên ngoài và gắng tự xây dựng một bản sắc nhờ vào tính khác biệt gay gắt này.

Phương sách để thoát khỏi nỗi ám ảnh về bản sắc là chấp nhận bản sắc trong cái luôn luôn tạm bợ, mong manh của nó và sống với nó một cách hồn nhiên hoặc bảo rằng quên nó đi cũng được.



* Claudi Magris: Tính hai mặt của giới tuyến -- chúng có thể mở và đóng, cứng nhắc và uyển chuyển, lỗi thời và tiêu tan, che chở và phá hoại.

* Chính ở những vùng giáp ranh, người ta lại bảo thủ hơn ở các trung tâm--- câu này đọc ở tài liệu nào không nhớ nữa, nhưng cứ ghi ở đây vì nó quá hay.



14-6

QUÊN CÁCH  TỔNG KẾT

      70.000 tỉ là con số dành cho đề án viết lại sách giáo khoa. Những người phản bác nói ngay chưa có hướng lớn là cải cách giáo dục thì viết sách thế làm gì , viết sao được thứ sách đang cần? Lại một ví dụ cho thấy chúng ta chỉ làm lấy đầu việc, chứ biết thừa làm chẳng đi đến đâu cả. Làm như một cách để tiêu tiền cho sướng!

      Ngoài khủng hoảng kinh tế và văn hóa, nhiều người bắt đầu nói tới  cuộc khủng hoảng đường lối giáo dục –khủng hoảng quan niệm con người.

      Trong cuộc tranh luận mới thấy bật ra một điều cách đây hơn chục năm đã có đề án cải cách, nhưng đề án đó không hề được tổng kết.

      Và tổng kết sao nổi!



17-6

  Một tờ báo đưa lên trang nhất :70% các cao ốc có tên nước ngoài.

  Người ta chỉ quên rằng:

     tên của nhiều mặt hàng, từ quần áo cho đến vở học sinh,

    từ các hình thức biểu diễn âm nhạc…

     cho đến một số công ty phụ trách những ngành liên quan đến đời sống người dân (điện than,dầu lửa … )

      và cả liên đoàn bóng đá VN

      hàng ngày được nhắc nhở trên báo chí  đều được đọc, viết bằng tên tóm tắt đặt theo tiếng Anh,

       vậy mà chả thấy ai thắc mắc cả.

       Việc hỏi tội tên các cao ốc gợi cảm tưởng giữa những xô bồ bừa bãi vọng ngoại hàng ngày,  thỉnh thoảng người ta lại nổi cơn đứng đắn, nhưng chúng có thấm thía gì với  so với những sa đà mà chúng ta cùng vương vào trong cuộc hội nhập bất đắc dĩ mà lại đầy quyến rũ hôm nay.



18-6

 MỘT XÃ HỘI  NHIỀU NGƯỜI ỐM DỞ

       Một hai năm nay, nhiều tờ báo chính trị kinh tế cũng có thêm mục bác sĩ trò chuyện với bệnh nhân. Các vấn đề sức khỏe con người đang chi phối xã hội chúng ta một cách rộng rãi. Nói nôm na là ta đang có một cộng đồng rất nhiều người sống trong tình trạng bệnh tật. Các cơ sở y tế chỉ chữa  những người ốm nặng thành ốm vừa vừa, và sự khỏe mạnh luôn luôn là phồn vinh giả tạo.

       Sự suy thoái mọi mặt trong trong chiến tranh, nay mới thật bộc lộ với chiều sâu của nó. Tiếp đó ba chục năm hậu chiến người người lao đầu vào cuộc làm ăn kiếm sống, sức khỏe lại bị phá hoại theo kiểu khác.

     Và sức khỏe thể chất của con người  trong xã hội ra sao thì sức khỏe tinh thần là vậy!

   

19-6

  MỘT KIỂU QUAN HỆ XUẤT NHẬP

 Đang những ngày hè, trên mọi ngả đường Hà Nội thấy xuất hiện một kiểu áo  mặc tránh nắng của phụ nữ. Chắc là một hãng nào đó bên Quảng Châu mới nghĩ ra  và phụ nữ HN sống theo cái bàn tay điều khiển của một tổng đạo diễn nào đó. 

      Mấy hôm trước thì tin Công nghệ hàng giá rẻ TQ thải ra tràn vào VN.

     Nay lại có tin người Tầu vào làm ăn ở nhiều thành phố lớn, vào cả những nơi như Ninh Bình.

     Đó là chuyện nhập.

     Còn chuyện xuất  ? Có tin dăm gỗ, quặng sắt VN đều đưa sang TQ. Giá rẻ lắm. Nhưng ở VN người ta chả biết dùng chúng làm gì cả.      

     M. Kundera: Tất cả chúng ta đều chìm đắm trong ngu muội vô tri. … Không nên xem vô tri như một khiếm khuyết về trí tuệ mà phải xem nó  như một cứ liệu cơ bản của thân phận con người      Dẫn theo bài của Andre Clavel, Nguyễn Duy Bình dịch, tạp chí Tia sáng 20-3-2011



SỰ LAN TRÀN CỦA NGHỊCH LÝ

      Hoàng Phủ Ngọc Tường từng có câu tả Cà Mâu:: Ở đây người ta ” chèo thuyền giữa rừng, cá đẻ trên cây  và những dòng sông thì đều bắt nguồn từ biển”.

 “ Mi là muối mà mi không mặn thì còn muối được ai”  (  Kinh Thánh )

   “Thà làm chính tà còn hơn làm ngụy quân tử “ --  một triết lý trở lại nhiều lần trong truyện chưởng của Kim Dung.

    Một khái quát về sự hư hỏng của con người : “Bọn tiểu nhân thì không biết thế nào. Còn các vị quân tử thì tôi biết rồi : tởm lắm!”



     Một vài câu khác ghi được từ Anh em Ka ra ma zov:

- Đối với những người không óc kinh nghiệm, nhiều khi cái mặt người đời lại là trở lực ngăn cản tình yêu.

- Sống với bất kỳ giá nào, tôi cho rằng họ Ka ra ma zov  nhà ta, người nào cũng có đặc điểm ấy.

- Đối với một người tự do, không có nhu cầu nào cấp thiết bằng tìm một nhân vật để kính phục.

- Không gì quyến rũ con người bằng tự do ý chí, nhưng cũng không có gì đau đớn bằng tự do ý chí.

- Có những loại người mà thà làm kẻ thù của hắn, còn hơn làm bạn của hắn.

Muối không còn mặn

(TBKTSG) - Hồi lễ hội còn đang mùa sôi nổi, thỉnh thoảng lại thấy trên báo có bài tố cáo cán bộ nhiều cơ quan Hà Nội dùng xe công đi hội, và người ta đặt vấn đề không thể dùng phương tiện công của Nhà nước vào việc riêng như thế được.

Phần tôi, thắc mắc của tôi là ở chỗ khác. Bằng vào kinh nghiệm trong mấy chục năm làm công chức, tôi biết phần lớn các xe đi lễ đó là đi vào giờ làm việc. Và như vậy, điều gợn lên trong đầu óc ở đây là xã hội đang có một bộ máy uể oải tùy tiện, con người lúc nào cũng rối tít rối mù, nhưng toàn việc đâu đâu chứ không phải công việc chính.

Để rồi cuối năm bao giờ cũng hoàn thành kế hoạch.

Để rồi đến hẹn năm năm, mười năm, nếu khéo chạy lại còn được những tấm huân chương rất oách nữa.

Làm ăn kém cỏi ở ta có nghĩa để làm ra một đơn vị hàng hóa số chi phí bỏ ra lớn hơn rất nhiều so với các nước khác. Trong số các lý do chính, chắc chắn phải kể ra hai lý do sau: Một là kỹ thuật sản xuất của chúng ta quá lạc hậu. Hai là kỹ luật lao động lỏng lẻo, như trên vừa nói. Cái khía cạnh thứ hai này hình như tất cả đều biết, và cùng lảng tránh.

Cách mạng là ngày hội của quần chúng. Có những câu khẩu hiệu như thế nghe quen không ai thắc mắc, nhưng nghĩ kỹ, đã là ngày hội thì có ai làm việc bình thường. Vậy mà hình như những ngày hội đó đã kéo quá dài.

Tôi rất phục Nguyễn Văn Vĩnh khi có lần ông nhận xét, người thợ Việt Nam thời xưa rất khéo tay, nhưng hình như họ chỉ chăm chỉ trong cảnh quẫn bách.

Tình trạng này bắt nguồn từ cách quản lý lao động của nhà nước phong kiến, khi trừ phi làm quan hoặc buôn gian bán lận, không ai nhờ làm ăn đứng đắn mà giàu sang cả. Cho đến bây giờ vẫn vậy, chúng ta có một cách tổ chức xã hội như thế nào đó mà người lao động không muốn làm việc.

“Làm gì có động lực để mà ra đĩa”. Trả lời phỏng vấn về công việc của mình (TTVH hàng tuần, số từ ngày 4 đến 10-3-2011) ca sĩ Mỹ Linh đã nói vậy. Rồi nói tiếp, không thể ra album vì vừa ra là có người ăn cắp. Sự đánh giá không thích đáng khiến cho người ta không ai muốn làm việc hết lòng. Làm cho đúng trách nhiệm đã không, còn đâu tâm huyết chí khí để nâng cao tay nghề phục vụ cho sự tiến bộ chung của xã hội.

Tôi đang cầm một bản dịch trên tay. Bản dịch rất cẩu thả. Nhưng là người có liên quan ít nhiều đến nghề này tôi không dám trách người dịch. Họ đâu có được hưởng công lao đầy đủ mà còn phải lại mặt cho cấp trên, hoặc nộp phần trăm cho người giao việc. Vả chăng họ có lao tâm khổ tứ dịch cho hay thì người biên tập cũng chả biết cho điều đó, đôi khi người ta còn nói thẳng rằng chẳng ai cần chất lượng làm gì.

Tình trạng lao động của con người trong xã hội là thế đó. Tạm gọi nó là tình trạng con người bị tha hóa. Giống như muối không còn mặn, họ không còn là chính họ nữa.

Khi sự kiếm sống đã vô hình trung hướng về phía không lương thiện thì mọi sự không lương thiện nữa kéo theo, con người sa đọa đến đâu ai mà biết được. Tình trạng này đang diễn ra rộng khắp. Thỉnh thoảng tôi cũng có dịp về một số vùng quê Bắc bộ. Mấy nơi tôi qua, sao mà nhiều chỗ đất bỏ hoang. Những cánh đồng cằn cỗi, những trại chăn nuôi hoang vắng. Hỏi tại sao người ta bỏ đi thì được biết năng suất thấp quá, thu nhập không lại với tiêu pha, thà bỏ lên huyện lên tỉnh may ra được công cao hơn.

Không phải chỉ các xí nghiệp lớn tính chuyện tuyển mộ mà hàng ngày, trên đường đi, tôi thấy nhiều cửa hàng nhỏ, hiệu may, hàng phở cũng dán thông báo tuyển người. Người chen chân nhau chạy loạn lên kiếm ăn ngoài đường. Người lấp kín các quán ăn, quán nhậu. Chỉ có người làm việc bình thường thì thiếu.

Tháng 5 vừa qua, một cháu nhỏ học lớp 12 kể với tôi, dạo này cháu lo thi nên chỉ tập trung vào các môn thi, các môn còn lại chỉ học qua loa. Lúc kiểm tra cuối năm các môn này, thầy cho mở sách mà chép. Thế mà lớp vẫn có khối bạn chỉ được điểm 7. Tại sao? Đến chép từ sách sang, chúng cũng không làm nổi. Hoặc lười, hoặc lâu nay không học nên không tìm ra chỗ mà chép. Điểm 6, 7 đó thực ra chỉ đáng 1, 2.

Sự lười biếng của con người thời nay thật đã ngoài sức tưởng tượng. Nhưng nó đã thành cái lẽ sống mà người lớn truyền cho lớp trẻ. Đôi khi người ta nói công khai. Nhiều trường hợp khác người ta vẫn khuyên trẻ phải chăm chỉ, phải lương thiện. Nhưng với lớp trẻ cực kỳ tinh ranh bây giờ, cách ta sống thế nào, có gì mà chúng không biết, và bao giờ chúng cũng tiến bộ nhanh hơn ta tưởng.

Tuổi trẻ miền Nam 1969

Trên tờ Khởi hành , tuần báo tồn tại ở Sài Gòn từ 1969 đến 1973, từng có một cuộc phỏng vấn theo kiểu mời bạn đọc viết chung quanh chủ đề tuổi trẻ miền Nam 1969. Dưới đây là một số trích đoạn các phát biểu hồi đó, chúng tôi chép lại trong sổ tay và quên ghi chính xác xuất xứ từng ý một - rất mong bạn đọc lượng thứ!

Buổi chiều bị dí súng sau lưng đi đào đường đào hố. Buổi tối bị dí súng sau lưng đi mở đường lấp hố.

Mãi mãi tuổi trẻ vẫn là tuổi khốn nạn thiệt thòi nhất. Nắm lấy tay nhau chúng tôi đã khóc.

Như một tác giả nước ngoài đã viết, chiều sâu của chúng tôi là vực thẳm, tuổi trẻ của chúng tôi không có thanh xuân.



Tuổi trẻ vốn hiền lành và chân thành với tôi, qua thi ca, tuổi trẻ được phơi bày là một tuổi trẻ với đầy vết tích, một thứ tuổi trẻ sống sượng, già cỗi.

Tuổi trẻ bây giờ bất mãn đã nhiều rồi, nên không còn ao ước gì nữa, vì sợ rằng nếu ước muốn được thì tuổi mình đã bỏ đi thật xa rồi.

Không khí tôi sống không phải là không khí ao ước.

Bao giờ để tôi có thể hãnh diện về xóm tôi ở?

Nhìn hai chữ tuổi trẻ mà tôi phải thao thức một đêm.



Tuổi trẻ chỉ có hận thù và bất mãn. Hận thù và bất mãn trước hoàn cảnh, sự bất lực của mình.

Trong hiện tại, tuổi trẻ đã bị mạo hoá ( làm giả -- VTN chú )và biến thể dưới nhiều tình trạng đặc biệt.

Từng cho rằng người Việt Nam chỉ đáng là người Việt Nam nếu trong đời đã hơn một lần chạy loạn.

Chúng tôi là những kẻ bị đầu cơ tích trữ lạm dụng chiếm đoạt.



Tuổi trẻ bây giờ phải thức đến suốt một ngàn lẻ một đêm hoạ hoằn mới tìm cho mình một chỗ đứng khả dĩ vung vãi được hạt giống suy tư về ước mơ thanh bình cho mọi người cùng hy vọng.

… Tuổi trẻ trở về thành thị để ôm đồm thêm những ngày dài thao thức, trở về thôn quê để phó thác thân mình cho bom đạn vô tri.

Không khí tuổi trẻ bị chôn sống tức tưởi trong hiện thực tan nát của xã hội.

Hư hỏng bên ngoài quyến rũ. Chưa có thời đại nào như bây giờ, tuổi trẻ đã ngấm ngầm, đã phát hiện sự a dua tột cùng của thời đại.



Sài Gòn bây giờ xô bồ và thác loạn . Sài Gòn không giúp gì cho tuổi trẻ Việt Nam hôm nay cả. Đã lâu – và hiện tại -- tuổi trẻ như một trang sức bị lợi dụng.

Tuổi trẻ đã bị xã hội bôi đen bộ mặt ngây thơ tội nghiệp mất rồi. Không bi quan thì phải lạc quan ở chỗ nào ? Chẳng ai muốn hiểu chúng tôi cả. Mấy ai muốn sống với cái tuổi trẻ như chúng tôi.

Tuổi trẻ là lớp tuổi rất nhiều mặc cảm, nhưng lớp trẻ không có một tiếng kêu đồng nhất, một hướng đi đích thực. Đang phó mặc cho đời tô điểm mình. Đang rũ riệt trong khắc khoải. Đang lo âu cho mình khi phải làm người già.



Tôi là ai? Là một người đi lính, thấy ngạt thở, thấy buồn cười, thấy tuổi trẻ bị đầy đoạ, thấy tuổi trẻ bị dồn vào thế kẹt, vì thế tôi luôn phẫn nộ, tôi thích những nhà văn lớn mà phẫn nộ như tôi.

M Thảo  viết trong Quán bệnh   Khởi hành 1969 Mỗi buổi chiều, khi trời tím lại sau những toà nhà chọc trời, tiếng súng ngoài xa vọng về, và hoả châu sáng trên những địa hình ven đê thành phố, hàng nghìn người trẻ tuổi chúng ta đã tới đó ngủ tiếp giấc ngủ chiều ma quỷ. Xã hội này thù nghịch. Thời đại này bất toàn. Hiện tại này xa lạ và tương lai kia mịt mùng. Đường tuổi trẻ lầy lội. Trời tuổi trẻ mưa bay. Và những người trẻ tuổi của chúng ta đã tới gặp nhau, như những cánh dơi vỗ đập rã rời trong một hầm đá tối thẳm. Họ mới mười bảy thôi. Nhưng đài trán đã nhăn, chân trời đã mỏi, tròng mắt đã tối, hoài nghi đã là. Họ mới mười tám thôi. Nhưng ngón tay đã gầy, khối sầu đã lớn, chủ nhật đã buồn, chăn chiếu đã lạnh. Họ mới hai mươi thôi, nhưng tóc thôi đựng gió, miệng chẳng nụ cười, hồn không ánh sáng. Và họ tới ngồi đó trong những quán nhạc kia, những quán nhạc như nơi trú ẩn cuối cùng, nhận những ca khúc sầu thảm lướt thướt làm tiếng nói của mình, chìm đắm, nhạt nhoà, trong  một trầm tư không đối tượng.  [So sánh với một bệnh viện] Bệnh viện ấy và quán nhạc kia đều cùng một thế giới. Cái thế giới lặng lẽ của những người nằm bệnh có khác là ở một nơi, người đau nằm trên giường, ống thuốc cầm trên tay. Và một nơi người đau ngồi lặng, yếu đau bằng âm nhạc. Khác nữa một đằng người đau thật có bệnh, và một đằng chỉ là bệnh tưởng đau. [Từ đó đặt vấn đề nhận đường khởi hành] Tuổi trẻ cần phải “trang nghiêm đốt lên với nhau một ánh lửa nhận đường”

Tuổi trẻ bây giờ già nua trước tuổi. Tuổi trẻ bây giờ là thuốc lá đen, cà phê đen, nghe nhạc thoát lũ loạn cuồng, bất cần thế sự.

Tuổi trẻ nham nhở -- người ta thường nói nham nhở như cuộc đời. Tuổi trẻ dao động, băng mình đi trong đêm, nhiều lúc muốn cắt đứt sự liên hệ giữa gia đình thân hữu.



Tuổi trẻ như những tượng đất sét nung sẵn trong lửa đỏ và biết chạy nhảy theo một khuôn mẫu định sẵn.

Người chúng tôi khoác đầy những bùa chú đỏ đen, khẩu hiệu biểu ngữ, bích chương điên khùng. Tuổi trẻ tôi ngột ngạt như bị giam hãm trong vòng vô hình xiết chặt thường xuyên. Lo sợ, thôi thúc, chán nản, tuyệt vọng, nổi loạn bất mãn, hoài nghi, thảng thốt cả trong giấc ngủ.

Tuổi trẻ của chúng ta như những cây măng non, những cây măng không bao giờ là tre cả.



Tuổi trẻ là những tên đầu óc bờm xờm, áo quần hoa hoét, lượn xe từng đàn ngoài phố. Là những tên hình dung cổ quái trong cách trang phục, vặn vẹo uốn éo theo những đĩa nhạc kích động ngoại quốc. Như một con vẹt chính cống.

Tuổi trẻ là những thằng mặt mày búng ra sữa, nhưng cũng từng đám tụ họp trong cái không khí suy tư giả vờ, buồn nôn, bày đặt của những quán cà phê văn nghệ đang mọc dậy ầm ầm nơi thành phố này.

Tuổi trẻ là những tên ngơ ngơ trước mọi giáo điều của người lớn để xuống đường để đả kích hoan hô. Để tụ họp, để hội thảo,-- nhưng đả kích hoan hô hội thảo cái gì thì cũng chẳng đi đâu. Những tên bé dại khờ khạo.

Điều tôi ao ước nhất là đến bao giờ mới chấm dứt cái cảnh người tôi nặng trĩu vì giấy tờ hợp pháp. Tôi mong khi đó tôi có thể đi bất cứ chỗ nào mà không bị một đôi mắt nghi kỵ thù hằn dò hỏi.

Hầu hết những nguời tuổi trẻ phải chấp nhận một liên hệ định mệnh với thời cuộc. Lý tưởng thì xa vời. Căn bản thì nghèo đói. Muốn hy sinh cũng chẳng biết hy sinh làm gì và cho ai.Tuổi trẻ mù loà vì mắt đã mở quá rộng.

Dù sao đi nữa, tuổi trẻ cũng thiệt thòi nhiều nhất trong bất kỳ một cuộc chiến nào. Niềm khao khát lên đến cao độ trong thế hệ hôm nay: “cho tôi yêu một lần để tôi chết một đời”.



Đừng bao giờ đòi hỏi ở tuổi trẻ quá nhiều sự hy sinh khi các bậc đàn anh vẫn thản nhiên hưởng lạc trên mồ hôi và xương máu của tuổi trẻ.

Văn chương chỉ còn là một thứ chất ma tuý để thoả mãn tuổi trẻ

Tuổi trẻ bây giờ đối với tôi thành một danh từ thê thảm và khốn nạn nhất

Tôi đếm trời xanh bằng cỏ cây héo úa, tiêu điều trên quê hương. Tuổi trẻ của tôi chạy đi chạy lại dưới giao thông hào, nhìn sự chết qua lỗ châu mai, qua ánh sáng đèn vàng vọt. Ngoại thương, thù hận, bi phẫn đủ cả.

Đánh giặc như điên. Đánh ở mặt trận với tuổi trẻ có súng. Đánh ở thành phố với tuổi trẻ loè loẹt hippy. Tuổi trẻ của tôi là phá phách tàn sát. Mộng cuối cùng của tôi điên cuồng và tê dại.

Tuổi trẻ của tôi miệt mài tháng ngày với lửa đạn, với ngón tay trỏ bao lần siết chặt, để tra tấn để huỷ hoại tuổi trẻ bên kia.

Dưới ánh mặt trời nóng nực của cuộc sống rộn ràng, tôi không muốn tranh nhân chấp ngã, tôi muốn điếc, tôi muốn câm, tôi muốn đui mù để tôi không còn nhận thức gì được nữa.

Tôi sống ở Mỹ Thọ. Một thành phố mang một phần nào vẻ buồn tỉnh lỵ. Có lá me bay, có những con đường xanh mát, và rất nhiều những tà áo học trò. Đó là hình ảnh ngày xưa, bây giờ thì không còn gì nữa, cây đã trụi lá trơ cành, đường xá loang lổ vì GMC và những người lính đi uống cà phê mang theo M16, những người con gái 18 với vành khăn sô mười tám tuổi rưỡi đi lấy Phi Luật Tân.

--------

Một học sinh chia học trò làm 4 nhóm

1. Bàn chuyện thời cuộc: ít

2. Học ở mọi không gian và thời gian: cũng ít

3. Bàn chuyện đánh lộn, trả thù: đông hơn

4. Nói tình yêu, nghệ thuật tán gái: nhiều nhất

Thanh niên nông thôn: Sao cũng được



Bài học đầu tiên là cách sử dụng vũ khi ngoại bang.

Kinh nghiệm đầu tay là nghệ thuật giết người.

Thế hệ cha anh của chúng tôi lại âm mưu đặt lên đầu chúng tôi một hệ thống thủ đoạn nhằm chặn đứng mọi vươn lên cần thiết.

Một bằng chứng trong địa hạt văn nghệ (là) các văn thi sĩ tiền chiến phá vỡ cầu thang khi đã leo được trên lâu đài bưng bít, chung quanh có thành quách bao bọc. Chúng tôi hiện diện, họ không chối cãi. Nhưng họ lại quy ước rằng tiếng nói của họ đặc quyền độc vãng độc lai. Ngôn ngữ của chúng tôi tắt nghẹn từ lồng ngực, từ ý niệm hình thành. Chúng tôi bị bịt miệng, bị nhận chìm, bị chôn sống.

(Nhưng) chúng ta hãy cúi đầu thú nhận rằng chúng ta đã quá ướt át, mềm yếu, quá e dè sợ sệt, gầm mặt bước đi âm thầm trong công ước cũ không một lời phản kháng.

 Được sống là may lắm rồi .

Tuổi trẻ hôm nay chỉ xin được im lặng và ngủ say. Im lặng để làm lại cuộc đời, để dưỡng sức, và ngủ say để quên đi tất cả. Tất cả xin khai tử để giữ vệ sinh cho TQ. Quê hương đã băng hoại quá rồi, xin đừng dẫn chúng tôi làm băng hoại nữa.

Duyên  Anh Ảo vọng của tuổi trẻ

Nhiều khi đi ngang qua những con đường phố gặp những cậu con trai 15, 17 mà đã bắt chước cà phê thuốc lá, ăn mặc lố lăng, tôi thấy ghê tởm và khinh ghét họ. Nhưng sau những đêm kinh hoàng vì pháo kích, tôi lại thấy thương mến họ rất nhiều.

Nhiều đêm nghe còi báo động, giật mình nằm nhắm mắt và chắp tay cầu Phật. Một phần phó mặc cho định mệnh, một phần cầu khẩn van xin.

Về thành phố (lính) tủi nhục hơn là vui sướng. Một người bạn 3 năm mới về phép gặp nói với tôi, họ đang làm tình trên xác chết của mình, của bè bạn chúng mình

Hai vòm trời ấy (giữa kiếp lính và những ngày nghỉ phép) -- một bên tê liệt, một bên xô bồ.

Chúng tôi mang tâm sự một kẻ đang bị tróc nã, lúc nào cũng muốn đổi mới và đi tìm.

Tuổi trẻ là gì? Một thằng 8 tuổi, một thằng 9 tuổi, thằng 10, thằng 11, thằng 14 – chúng nó tụ họp theo mấy cái snask bar ở đường Trần Hưng Đạo. Một xe Mỹ đến , chúng ùa chạy ra lôi kéo, miệng ô kê, tay dắt mối cho điếm. Chúng nó có thể là tuổi trẻ không?

Chuyện đời sống 1980(2)

16/6

Phổ biến một nghị quyết mới, có các nhận định

- Người ăn lương đã đến mức không thể chịu được nữa.

- Chống tiêu cực, không chống nổi.

- Ta đầu tư vào xây dựng cơ bản quá nhiều. Nhiều công trình đắp chiếu nằm đấy, khi xong cũng đã lạc hậu.

- Sẽ gần như không chiêu sinh đại học thời gian tới. Học sinh hết lớp 10 chuyển về nông thôn, vào vùng B2 cũ,  đi xuất khẩu lao động.

“Phải làm sao để cho tất cả những cái được in ra, từ vần vỡ lòng cho trẻ em tập đọc đến tờ báo hàng ngày, làm sao để cho tất cả sân khấu, điện ảnh cho đến một cột áp phích -- đều phải phục vụ cho cái sứ mệnh duy nhất và cao cả là  lay chuyển những bộ óc sống động của dân tộc chúng ta, cho đến khi lời cầu nguyện nhát sợ mà các Hội những người yêu nước của chúng ta hướng lên trời “Lạy chúa, xin cho chúng con được tự do” trong đầu óc mỗi đứa trò nhỏ nhất , sẽ biến thành lời cầu nguyện chân thành này:” Lạy chúa hãy ban phuớc lành cho cuộc chiến đấu của chúng con.”

Trích từ  Cuộc chiến đấu của tôi ( Mein Kampf  của Hitler )

Ông Nguyễn Kiên: Nhà tôi ăn cơm chỉ có tương và cà. Tương có thêm thìa đường.

.........

Một ông chú của Quân ở quê ra:

- Văn nghệ các anh bây giờ toàn trừu tượng.

Báo Nhân dân ngày 17-6 trong mục bạn đọc viết, nêu 3 việc:

1. Nhiều người khai man về lương thực

2. Một xe lửa ra khỏi Vinh 2km thì... đỗ lại để cho con buôn vứt hàng lên tàu. (Hôm nọ, đã có chuyện: nhân viên nhà ga, mang xăng lên tàu, để xăng cạnh bếp, xăng bốc cháy, cả một toa tàu đi đời)

3. Công ty san nền chở thuê cho xí nghiệp Chùa Bộc một số than. Không có tiền lót tay cho lai xe họ không chịu chở. Bàn đưa tiền này cho công ty san nền biến thành tiền thưởng. Công ty này làm một thời gian, lại không chịu, xui lái xe đòi tiền tiếp.

 Chị  M. hàng xóm kể : Một bà ở cơ quan có một đứa con gái chủ nhật nào cháu cũng dậy sớm, khăn áo chỉnh tề, vào thăm Lăng. Dậy sớm, mệt, bụng đói. Nhưng cố đi để  tha bằng được một cái bánh mỳ về nhà gặm ăn, và sung sướng vì đã kiếm ra tiền.

 Nhiều nhà, trẻ con rất hay xếp hàng thăm Lăng (phải ăn mặc rất đẹp) cũng là cốt để mua bánh mì rẻ. Ba hào một cái.

Oanh kể: Nhiều người bán máu ở các bệnh viện. Nay máu kém quá, bệnh viện không mua nữa, họ cứ ngồi đấy, bắt mua. Vì họ quen tiêu rộng rồi.

Các nghề ở  mỏ đều  sớm hủy hoại con người. 30 tuổi không lái xe nổi nữa. Người yếu, mắt kém. Năng suất không lên được. Bữa cơm công nghiệp của công nhân nhà nước cho 5 hào. Mua được 5 của khoai tây luộc.

Trên bảo: có 1,5 triệu đảng viên. Nói hơi quá lên, thì có đến 0,5 triệu hỏng, đuổi ra khỏi Đảng cũng không tiếc, miễn là đảng trong sạch.

Tôi nghĩ thế còn trình độ ? Trong sạch làm sao có thể tách rời trình độ. Vì sự dốt nát đẻ ra không trong sạch.

Hiền con ông Thảo kể lớp nó, phá hết bàn ghế rồi. Mang dao bầu đến phá. Phi dao găm cho nứt bảng ra. Khênh bục đi. Bây giờ tất cả lấy dép ra ngồi đất học, thày phải kiễng lên mới viết nổi lên bảng. Mà có lần học trò vẫn dùng gạch ném lên cửa kính, choang lên một tiếng, mảnh vụn bắn cả vào người thầy.

Tôi kể Hiền nghe chuyện ông Kháng đã kể cho tôi. Thầy gọi nó đọc bảo, nó đứng đực ra. Thôi ông cho điểm 1 đi, tôi về.

- Lớp cháu cũng thế.

Rồi lúc thầy quay ra viết bảng thì ném phấn lên đầu thầy.

- Lớp cháu cũng thế.

Rồi, sau khi thày xỉ vả cho một hồi, lại viết tiếp thì một tiếng huýt sáo vang lên. Ngoảnh lại hỏi, không ai biết.

- Lớp cháu cũng thế.

Yến kể: có những bọn học sinh bỏ sang Lào. Hoặc bỏ lên biên giới (y như  hồi trước), sau lại về. Nhà trường không dám đuổi.

Tôi hỏi Hiền:

- Lớp có kính trọng một thầy nào không?

- Có. Có một thày thông thường mới dạy hộ một vài giờ, nhưng chúng nó rất quý, vì khi dạy, thầy bảo: Tôi sẽ dạy các em những điều người ta viết trong sách. Tôi phải làm thế. Còn thực tế ngoài đời như thế nào, các em đã biết.

Nguyễn Minh Châu: Người đời bây giờ, có cái đặc tính là gian manh. Có người càng giàu càng gian manh, có người càng nghèo càng gian manh. Càng lên to càng gian manh, càng bị chèn ép cũng gian manh. Càng trẻ càng gian manh, càng già càng gian manh.

8/7

Ông Nguyên Ngọc ( Bí thư Đảng Đoàn Hội)  phổ biến một số ý của ông Thọ. Ta không ngờ khả năng quản lý của ta lại kém đến vậy. Kế hoạch lung tung. Có 7000 công nhân máy kéo. Mà đi nhập một lúc 70.000 máy (ở các nước, 3 công nhân một máy kéo). Nhà máy đường Văn Điển năng suất 20 vạn tấn/năm. thực chất chỉ làm được có vài vạn tấn. Vì không có mía.

Giá thu mua mía 6 xu 2 1kg, người ta không làm. Nhà máy đường trình quy hoạch lên trên 10 năm nay chưa được thông qua. Thuế nông nghiệp thất thu 50%. Giáo trình của trường tài chính 20 năm nay không đổi. Cán bộ (cả trung cao cấp) mệt mỏi, hưởng lạc. Thông thường, hiện nay, cán bộ dưới giỏi hơn cán bộ trên.

Ông Châu ghé tai tôi : Làng tôi, buôn cả đô la. Bọn con gái chỉ huy được cả lái tàu, bắt đỗ đâu, phải đỗ đấy.

Về chiến tranh ở Cămpuchia hiện nay (vẫn lời ông Thọ) ta không thể chủ động như trong chiến tranh giải phóng. Thương vong trên mặt trận Cămpuchia 1 ngày tính bằng con số hàng ngàn (?)

Sao con người mà tôi biết được trong sách vở phương Tây ghê gớm thế, mà con người trong cuộc sống của tôi bây giờ vớ vẩn thế.

18-7

- Cơ quan Hội Liên hiệp VHNT không có thuốc phát cho anh em.

-Xà phòng mậu dịch từ 0,7 đến 3,5đ

Bà Đậu theo thuyền vượt biên không thoát, bị bắt về Hà Nội. Người ta báo cho cơ quan cũ đến thăm, không ai dám đến. Ông Phong Lê, bà Vân Thanh, bà Chu Nga xin thế vào xuất ấy. Ông Phạm Huy Thông (Tiếng địch sông Ô) và ông Hoàng Trung Thông ( Mà vẫn mênh mông bát ngát tình) đều lớn tiếng phê bình: sao lại nhân đạo chung chung thế. Nhỡ bà Đậu là gián điệp thì sao?

26/7

Mưa bão. Nhiều cây đổ trên các ngả đường. Dân ra cắt ngay, Cty công viên khỏi phải dọn.

Mất điện 3 ngày liền. Mất luôn cả nước, trong khi đó mưa vẫn to. Có nhà đục ống máng ra, lấy nước. Có lẽ nhà ấy nuôi lợn.

Sau bão, có thông báo: các khu phố cử một ngày có điện, lại một ngày mất điện (không kể hàng ngày cả thành phố cắt từ 5h sáng đến 6 giờ chiều).Thư viện Quốc gia vắng teo, vì không có điện. 5h30 chiều thư viện đóng cửa.

6/8

Những ngày cả nước “rồ” vì Phạm Tuân:

- Cho Phạm Tuân huân chương Hồ Chí Minh hạng nhất (tướng G. chỉ được hạng ba)

- Sẽ làm cho cả nhà cửa.

- Một cô phóng viên bảo Phạm Tuân, anh có thấy không, trong 35 năm từ sau cách mạng tới nay, tám ngày vừa qua là tám ngày vẻ vang nhất của dân tộc.

Tính kể. Đi tàu từ Sài gòn đến Vĩnh Linh, lúc nào cũng có người mời gọi mua hàng tiền trong  túi cứ chực nhảy ra thôi. Còn từ Vĩnh Linh ra đây, không có gì để mua, không có ai mời mua, có tiền đi tìm mua cũng không nổi.

Tính bảo muốn biết nước mình ra sao, hãy đi tàu Thống Nhất một chuyến.

Ông Hạnh đi Liên xô về:

- Chưa bao giờ tình hữu nghị Việt xô gắn bó như hiện nay. Nhưng cũng chưa bao giờ giá trị người Việt Nam ở Liên xô hạ như hiện nay.

Ông Phương Lựu: Ta đi với Liên xô phải thôi. Nhưng vì đi đã muộn rồi, giá biết mà đi sớm hơn, cái tư thế  sẽ đỡ hèn hơn.

Quốc (Viện Sử) : Chúng ta bây giờ già nhanh vì 3 lý do.1/ ăn uống kém 2/ không có thông tin (sự hỗn loạn .Trong xã hội ta, kẻ có kiến thức không phải là kẻ mở đường cho cuộc sống) 3/ không biết đối thoại (không  thể giao tiếp với thế hệ trẻ)

Quân: cứ đà này, 5 năm nữa sẽ ra sao?

Đi hội thảo quốc tế về thanh niên. Trong khi ta còn nói nhiều về lẽ sống thì các nước khác nói nhiều về lối sống, ăn uống xe cộ quần bò áo phông…

Đại biểu  Mỹ bảo: Những người quần loe, tóc dài bên tôi phần lớn tham gia chống chiến tranh ở Việt Nam. Đám đi lính lại cắt tóc ngắn.

Khủng hoảng của xã hội Thuỵ Điển là không có mơ ước.

Đăng: Lính ăn 5,2 lạng một ngày. Chỉ được hơn 2 lưng, có thằng kêu 2 lưng không làm gì được nữa. Không đủ sức đẩy pháo ra khỏi nhà. Cán bộ cũng cáo ốm. Có mấy chục con lợn, lính giết cả. Để , lấy gì mà nuôi. Nó lại ăn tranh của người mất.

Ngô Thảo đi tàu chợ từ  Vinh ra Hà Nội 3 ngày 3 đêm. Vì không có dầu máy. Không ai chịu trách nhiệm hết.

Trên tàu, 70% dân Quỳnh Lưu đi buôn; có một cụ già cũng đi.

- Cụ ở nhà, còn đi làm gì nữa.

- Chủ nhiệm cũ đây. Giờ con làm chủ nhiệm, mẹ đi buôn.

Ở Vĩnh Linh, có phong trào rời làng ra bãi cát, để lấy đất trồng trọt.

Gia đình thương binh liệt sĩ ở thấp nhất; gia đình trung bình ở giữa; cán bộ đảng viên ở trên cùng.

Một ông xây hẳn nhà gạch lên.

Bây giờ, đói, dân bỏ về. Chỉ còn trơ cái xác nhà ông đảng viên kia. Vợ con cũng bỏ về nốt (chung quanh không có cây cối nước non gì hết). Ba ngày vợ bới cơm cho ăn một lần

Cơm ở Vĩnh Linh, tức là khoai.

Chi đoàn không giới thiệu con một đảng viên lên Đảng, vì 1/ nó là thằng tham ô, 2/ là phản động (đề ra nhiều chủ trương sai lầm)

Cả xã Vĩnh Thái (?) bảo nhau vào Minh Hải, Thanh Hải gì đấy làm ăn.

Công trường cầu Thăng Long cứ bỏ đấy, không làm nốt được. Vì không có cán bộ để làm. Cả công trường không có lấy một chỗ uống nước cho công nhân. Chỉ có một vài quán phe phẩy. Công nhân không có gì ăn. Chỉ có ăn cắp. Ăn cắp 10kg xi măng trở lên mới bị bắt. Mà ăn cắp 5kg mới đủ sống.

Vừa rồi Ty công an đã cho bắt mười mấy người. Đại loại, một tay chuyên môn mua quang sọt cho công trường, ăn cắp khoảng 20 vạn.

Tất cả các điều được ghi trong hiệp ước Việt xô không được thực hiện. Tại Liên xô chăng?  Không, tại ta. Không chuyển gì về tổ chức cả.

Ông Hoàng Thế Dũng ở báo Quân đội hồi 63 bị bắt ra sao? Đang làm phó tổng biên tập thì bị xe chắn ngang đường. Bắt đi tù, sau đó 4 năm cho về cạo rỉ ở nhà máy xe đạp, 4 năm nữa cho về nông thôn.

Gần đây, có người đến bảo ông không làm sao cả. Tự do. 6 tháng mới được phục hồi. Người vợ đã bỏ đi lấy người khác, con đã ly tán cả.  Bây giờ về Thư viện quân đội.

Chuẩn bị lấy mấy chục nghìn lương trung tá từ đó đến nay.

Ca vè dân gian

- Ăn rau muống, uống nước ao, nói chuyện tào lao, bay vào vũ trụ

- Bay vào vũ trụ làm chi

Sao không lo gạo lo mì cho dân

Bạn Yến, cậu D. lấy một nguời vợ hơn tuổi. Gia đình không bằng lòng. cứ lấy, tưởng sống độc lập được. Bây giờ vợ đẻ, cửa mình có mủ, dạ con có mủ, phải tiêm kháng sinh liều cao, người cứ cứng lại, hết sữa, con gửi về cho bà ngoại trông 17 đ một hộp sữa. Bình nhớ con mắt sưng húp. D. phờ phạc vì hầu vợ ngày nào cũng phải vào thay rửa cho vợ. Hạnh phúc và điêu tàn.

Báo cáo trong nội bộ:

- Từ đầu năm Hà Nội khoảng 80 vụ các cửa hàng lương thực ăn cắp.

- Phân bón tuồn ra ngoài

- Nhân dân cán bộ hoang mang, 80% đảng viên không làm công tác đảng, là công tác quần chúng. Hà Nội định giảm biên chế 20% không làm nổi.

Một chuyên gia về ngoại thương Liên Xô sang Việt Nam

- Ở  đâu buôn lậu ghê nhất

- Madagasca ?

- Việt Nam buôn lậu khác các nước ra sao?

- Nước nào buôn lậu cũng sợ cảnh sát cả. Riêng Việt Nam buôn lậu không sợ cảnh sát.

Tính kể tôi đã thử buôn thuốc. Nghe nói thuốc cảm đắt lắm, trong kia đồng bạc một viên, ngoài này có một hào. Thế là mua một lọ, hơn trăm bạc. Vào kia, không ai mua cả. Hoá ra lỗ.

Ông Hồ Đắc Di bảo chúng ta đã thực sự tổ chức được một tình trạng vô tổ chức thật toàn vẹn.

Bà Ý Nhi:

- Con tôi 5 tuổi đã biết bảo: Hồi trước sướng, má nhỉ.

Sự kiện Ba Lan cuối tháng 7 đầu tháng 8. Bãi công, đòi những người cầm đầu Đảng & nhà nước phải dần dần từ chức hết, kể cả Bí thư thứ nhất. Không manh động, nên quân đội Liên xô không dám làm gì. Đưa ra 21 yêu sách thì 20 yêu sách rưỡi phải chấp nhận ngay từ đầu.

Bài của ông Kania, dịch in trên báo Nhân Dân ngày 17-9, mở đầu bằng những câu rất hay: Trong suốt cuộc đời theo Đảng của mình chưa bao giờ tôi thấy tình hình đất nước bi đát và phức tạp như thế này.

Kania có một nhận thức rõ ràng, chính xác -- dẫu sao, Đảng cũng chỉ là một bộ phận của dân tộc, Đảng không thể thông minh hơn dân tộc được.

Thựa ra, toàn bộ tình hình Ba Lan cũng buộc người ta phải đặt vấn đề như vậy. Bản thân hành động tháng 7 vừa rồi, chứng tỏ giai cấp công nhân không chịu nhận Đảng làm giới hạn. Giai cấp công nhân còn thông minh hơn Đảng nhiều.

Giai thoại

Việt Nam bị Liên hợp quốc đuổi. Nằn nì mãi, nó bắt phải khai lại lý lịch.

Họ và tên: An Nam, tức Việt Nam

- Nghề chuyên môn: đi ăn xin...

- Anh em: Cămpuchia và Lào nhưng đều vô nghề nghiệp

- Sở trường: đánh nhau

- Mức sống : thấp nhất thế giới.

... Nếu ở lại, xin tích cực đóng góp vào việc thảo nghị quyết.

Một tờ báo Pháp

Nước Việt Nam luôn luôn nói theo CNXH nhưng họ lại hành động như chủ nghĩa đế quốc và sống như chủ nghĩa phong kiến.

Sinh ra trong nghèo đói, hiện nay đất nước đó lại đang hấp hối trong nghèo đói.

 Ông tổng thư ký Liên hợp quốc họp báo ở Paris sau chuyến đi Việt Nam

Ở đây, khi lương người nhân viên bình thường, không mua nổi 2kg thịt 1 tháng thì không thể bàn về nhân quyền được. Miền nam đó là một thuộc địa của Mỹ nhưng Hà Nội là một thành phố chuồng chim.

Nghề của tôi là đọc diễn văn và nhiều lúc tôi chán ngấy việc này. Nhưng ở Việt Nam, nhà cầm quyền được tiếng là kiên cường, không hề có việc gì khác, ngoài việc đọc diễn văn. Họ, trong lúc này, không biết lo cho dân họ việc gì cả. Trước đây ít ngày tôi từng phải tham gia một hội nghị chống di tản. Tôi không thích gì việc di tản. Nhưng đến Việt Nam lần này, tôi hiểu tại sao người ta di tản. Đó là cái cách duy nhất giúp cho người ta tồn tại.

Tôi hiểu 25 vạn người Việt Nam đi được nước Mỹ trợ giúp. Tôi muốn người Mỹ làm việc đón tiếp tốt hơn để những người khác có thể tiếp tục di tản.

2 tàu thuỷ chạy đường Quảng Ninh Hải Phòng trốn sang Hồng Kông. Thuỷ Thủ + công an thông đồng với nhau. Nhiều hành khách bất ngờ được di tản với giá vé 1,2đ

Trận bão số 6 - 1980 ở Thanh Hoá, 6 huyện bị lụt, nhà của mất 80%

Một cái cầu nhỏ, cầu Tào Xuyên bị nước đe doạ. Người ta phải cho cả một toa tàu chở đá đến để giữ cầu, rồi lại phải đục nhiều chỗ đường tàu thì nước mới thông nổi.

Đột xuất kiểm tra xe ôtô Hà Nội - Hải Dương, khoảng 50 vé, thì 17 vé do nhà xe tuồn ra ngoài, bán lãi 15đ 1 vé

Trần NH được chia nhà. Do quen một người cùng làng, làm ở Sở nhà đất. Tết cả nhà mình đến bỏ bom nhà nó, Trần NH cắt nghĩa.

 Ông Ma Văn Kháng đi nhà máy dệt Nam Định về kể :

         1 vạn 3 công nhân, 1000 người ăn cắp. Ra cửa, khám nhau như thời Pháp.

Mỗi người chỉ lấy ngày 1 hay 2 con sợi cũng đủ chết.

Cái đau nhất là một chiến sĩ thi đua 7 năm liền, giờ ăn cắp.

Phải bù cho công nhân bằng cách bán vải bù cho họ, 5 đ độ 20 mét vải, ra họ bán ngoài.

Mới đầu chủ trương ai ăn cắp và nghỉ bừa, không được mua kiểu đó.

Sau họ chỉ đề nghị: tha cho người nghỉ bừa

Lý do vỡ trận như vậy

- Trả lương quá thấp. Vải làm ra, tiền lãi nhiều, lương chỉ đáng vài phần trăm y như thời Pháp.

 Tỉnh đánh nhau. Bí thư Tỉnh ủy đi vào Lâm Đồng thăm khu kinh tế, mang theo 3 vạn đồng tiền mặt, vài tấn đường, rất nhiều giò, thịt.  Phó bí thư đi viện, ở nhà, ban thường vụ tỉnh uỷ ăn cánh với nhau, cách chức một lúc 11 trưởng ti, gọi đến đàng hoàng bảo anh bàn giao (phe Ninh Bình đánh đổ phe Nam Hà); cả chủ tịch tỉnh, tay Soạn, mới lên 13 ngày, cũng phải đi Cămpuchia.

Thủ tướng Triệu Tử Dương: có thể phối hợp sự phát triển kinh tế với sự nghiêm khắc về chính trị, theo kiểu Đài Loan, Nam Triều Tiên.

10/10

Đâu cũng thấy tin đồn nhóm diễn viên Vân Khánh trốn đi nước ngoài. Họ lấy cớ đi biểu diễn, xuống Quảng Ninh rồi đi.

Trước đó, hai vợ chồng Vân Khánh giả vờ ly dị. Đến khoản chia gia tài, họ bảo: thôi, để bán đi, lấy tiền chia cho tiện.

Rút cục, họ giải quyết được việc đi khá dễ.

Nghe nói một sinh viên ta từ Liên xô đi tham dự cuộc thi toán quốc tế ở Anh trốn vào đại sứ quán Anh.

Có người thông cảm: Thôi ai được, may người ấy.

Một bài báo của Tây Đức về Việt Nam có cái tít nhỏ: Một dân tộc lêu lổng

Một bộ phim của Thuỵ Điển chiếu cho quốc hội hồi trước, đã có nhan đề Một dân tộc không thể cộng tác. Nay lại có một phim khác mang tên Một dân tộc không thể khôi phục.

Ông Lê Văn Lương, đến hội nghị mừng công của nhà máy sản xuất quạt.

- Các đồng chí có nói thiếu điện và thiếu nguyên vật liệu

Về điện, tôi không biết nói thế nào. Tất  cả cười. Ông nghỉ một lúc. Còn về nguyên liệu, các đồng chí chịu khó chạy lấy.

Ma Văn Kháng bảo y như một ông nông dân

Những việc kỷ niệm Nguyễn Trãi

Ông VNG nói về Nguyễn Trãi, y như nói về Cụ Hồ. Đoạn nói Nguyễn Trãi là nhà văn hoá, chỉ gợi ra được một chuyện Nguyễn Trãi làm văn.

Chọn nhầm ảnh. Nhân viên đưa ra một ảnh hơi mờ. Ông Hoàng Tùng bảo bên Hà Nội mới nó có cái ảnh rõ lắm. Sang lấy về in. Hoá ra ảnh Phan Thanh Giản. Báo phải xin lỗi và gọi chệch là ảnh Dương Khuê.

Một tay tâm thần ở chợ Hôm, cầm dao chém đứt đầu đâu 5, 6 người, bị thương nhiều người khác. Hắn cầm dao đi qua nhiều phố. Cho nên người ta tưởng là có nhiều kẻ đi chém bậy, lại đổ đi lùng một hồi.

Béc linh gơ (ĐCS  Ý -- TLTKDB)

(đại ý) Trường hợp Tiệp Khắc --  Liên xô bảo qua cơ hội thí nghiệm mở rộng dân chủ trong nội bộ các nước XHCN.

Trong chính trị, không có bản chất với hiện tượng gì.

Những điều gì chưa xảy ra thì sẽ xảy ra, đang xảy ra.

 Từ nay ĐCS Ý  rút bỏ danh từ chủ nghĩa Mác Lê. Đảng chỉ thừa nhận lý tưởng và truyền thống văn hoá bắt nguồn từ tư tưởng Mác  -- Ăng ghen và được đổi mới nhờ các tư tưởng của Lê-nin

Cái có thể học ở Mỹ là cách làm ăn có hiệu quả, óc mạo hiểm, một khả năng học tập cực lớn.

Nước Mỹ tiến một bước dài trong việc không còn đơn thuần coi triết học như một khoa học nhân văn nữa.

Các nước cộng sản không chỉ là cộng sản. Đó là những quốc gia với những sự xung đột nhau về quyền lợi, những sự kình địch nhau, thù oán nhau, những cách đào tạo về ý thức hệ và những sự cuồng tín riêng

Giáo hoàng: “Hãy coi chừng nếu tiếp tục sản xuất vũ khí thì rồi cuối cùng, người ta sẽ đem dùng nó đấy”

Chuyện thất thu

- Thất thu ở khâu vận tải hành khách trong thành phố khoảng 30%

- Thất thu ở khâu nhà đất. Nhiều người không nộp tiền nhà. Từ khâu cho ở, đến khâu có hợp đồng, có khi hàng năm.

Đối đáp trên đường

- Chị làm em mải nhìn, đâm cả vào xe người ta đây này.

- Mày có mê mớ rau muống của tao thì có!

Một người vào nhà Hồng. Bố mẹ Hồng đi vắng. Anh ta chỉ đứng ngoài cửa.

- Thôi, cứ đứng đây cũng được. Vào cháu nó lại phải trông nhà, phiền ra.

Sự khốn khó của kiếp người

Cách đây mấy tháng, ở  chợ Hôm có một vụ đốt nhà giết người. Hai người hàng xóm ở cùng nhau, cùng là dân phe.  A đổ xăng ra nhà, đốt, cho  B chết với cả chồng, con, 1 đứa con trong bụng = 4 người

Người ta ồn lên vì nỗi giết người.

Toà xử tử hình.

Nhưng tất cả người đi dự phiên toà xin phạt nhẹ hơn. Ai cũng thương khóc.

A. là một người con gái khoảng 20 tuổi. Người nông thôn, nhưng vì gia đình mẹ chết, bố đi lấy vợ, nên bỏ lên Hà Nội.

Lấy người chồng bây giờ là lấy lẽ. Chồng hiện thời đi cải tạo lao động ở đâu rất xa. Chị ta phải tần tảo nuôi mẹ chồng, nuôi con. Người rất tử tế

Trong khi đó, vẫn là tạm trú ở Hà Nội, vẫn không có hộ tịch.

Đối thủ của chị ta cũng trẻ như chị cũng dân phe phẩy. Nhưng mụ rất ác.

Mụ từng bắt chồng ngồi yên để đánh.

Gửi con ở nhà mẹ đẻ, có chút gì đó phải lôi về, mụ riếc móc: Phen này thì ngồi đấy mà há mồm.

Hai nhà đã chửi nhau đánh nhau nhiều phen. Trong phiển toà, A kể  có những lần đánh nhau, mụ B cắn đứt đầu vú chị ta.Trông thấy, ai cũng rùng mình.

Bởi vậy, A nghĩ nếu không giết nó nó cũng giết mình chết.

 Lúc A đi lùng mua xăng, một ý nghĩ  loé ra. Đốt cho nó chết, rồi mình cũng đâm đầu vào đấy chết luôn thể.

Nhưng hỏi mãi, chẳng thấy đâu có bán xăng. May có một người đến phố Huế, đâu 2, 5 đ một lít.

A giục mẹ ẵm con đi, mọt mình ở nhà hành sự. Để thùng xăng cạnh cửa, giả vờ làm cháy cái gì đó, B chạy ra, ẩy cửa, xăng đổ tung toé. Lửa thiêu chết cả mấy người.

A thấy cái chết sợ quá bỏ trốn.

Sáng sớm, ra bến ô tô về quê, có mấy gã con trai tưởng ả là gái làm tiền trêu, ả bảo đừng có trêu tao, tao vừa đốt nhà thiêu chết người đây. Công an nghe tiếng bắt lại.

Ra toà, A chỉ bảo:

- Tôi xin nhận tội chết. Chỉ xin cho con tôi bú một lần cuối cùng.

 Sao mà có hơi hướng Dostoievski quá. Xã hội xấu, đẩy người ta vào vòng tội ác. Trần Vũ Mai bảo chính người tốt người ta mới hay phẫn trước mọi việc bất công và sinh ra làm liều.

 Thư kể:

--  Em ngày làm cho nhà nước tối thiểu 200, được lĩnh có 1,5 đ .Một ông khác tính làm ra vài vạn, được lĩnh có 2.000 (1năm).  Tham ô ăn cắp kinh khủng. Có thằng thông đồng với bảo vệ, ngày mang ra hàng cân báo (nếu in báo). Hiện nay, thằng nào lấy đến 4 tờ cũng bị bắt. (Giá ngoài, như chị Yên mua, để nhuộm là 4 hào 1 tờ)

Đọc ở đâu đó "Tôn giáo là một nhân tố góp phần ổn định hoàn cảnh. Sự ổn định này tức là văn hoá".